İçerik Haritası
Yağ donar mı? Su 0 derecede buz olurken, yağlarının akışkanlığı neden kıymetli?
Su, bildiğiniz üzere 0 derecede donar. Pekala, yağı dondurmaya çalıştığınızda ne olduğunu hiç merak ettiniz mi?
Donma, bir sıvının etrafa ısı gücü kaybederek katı hale geçmesi sürecine denir. Suda, sıvıyı donma noktasının altına indirmek – teknik olarak bu basınçla da sağlanabilir fakat şimdilik sıcaklığa odaklanalım – çok sistemli bir kristal deseni oluşmasını sağlar.
Tennessee Üniversitesi Teorik Biyofizik Yardımcı Profesörü Maxim Lavrentovich, The Conversation’daki bir yazıda durumu şöyle açıklıyor: “Bitkilerde, hayvanlarda, kayalarda, köpüklerde yahut buz kristallerinde olsun, tabiatta ortaya çıkan karmaşık desenler atom ve molekül seviyesinde gerçekleşiyor. Su donduğunda, molekülleri kümeleşmeye başlıyor. Su moleküllerinin kendine has bir bükülmüş formu var, bu da donduklarında altıgen halli kümeler halinde istiflenmelerine neden oluyor.”
Yağların sistemsiz yapısı ve viskozite artışı
Su donduğunda bu beğenilen, kristal desen oluşurken, yağlar tıpkı davranışı göstermiyor. Yağlar, çoklukla oda sıcaklığında sıvı olan, polar olmayan, suda çözünmeyen unsurlardan oluşur. Bu geniş sıvı kategorisinin sıcaklığını düşürdüğünüzde, sağlam H2O’da görülen birebir nizamlı kristal desenleri oluşturmazlar.
Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign, “Bitkisel yağ, lipit ismi verilen uzun zincirler halinde moleküllerden oluşur ve ekseriyetle farklı boyut ve formlarda moleküllerin bir karışımıdır. Bu durum, yağın tertipli bir kristal oluşturmasını zorlaştırır ve olağan donmayı engeller” diyor. Yani pek çok yağ çeşidi, su üzere donmuyor.
Elbette bu, soğumanın yağlar üzerinde hiçbir tesiri olmadığı manasına gelmiyor ve yağlar, sıcaklıklar düştükçe viskozite (akmazlık) kazanıyor. Lakin yağlar ortasında da büyük çeşitlilik var ve örneğin, kakao yağı üzere birtakım yağlar 34°C üzere yüksek bir sıcaklıkta bile kristal yapılar oluşturup “donabilir.”
Üniversite, yağı gereğince soğuttuğunuzda moleküllerin hareket etmek için muhtaçlık duyduğu enerjiyi kaybetmesiyle yağın epeyce katı görüneceğini belirtiyor: “Bu manada, yağın hakikaten de donduğunu söyleyebiliriz, fakat su üzere keskin bir donma noktası yoktur. Cam da benzeridir; ısıtıldıkça yumuşar ve sonunda hayli akıcı hale gelir, lakin tek bir keskin erime sıcaklığı yoktur. Moleküller soğukta sıkışır, lakin tertipli, kolay bir tertipte değil.”
Yağların suyla birebir biçimde donmaması araçlarımız için güzel bir durum olsa da, artan viskozite hala bir sorun teşkil ediyor. Motor yağı üreticisi Valvoline, düşük sıcaklıklarda klâsik yağların kalınlaşabileceğini ve bunun da motorun kritik bileşenlere yağ pompalamasını zorlaştırdığını açıklıyor. Bu yağlama gecikmesi, motorun çalıştırılması sırasında aşınmayı artırıyor.
Chip Alıntıdır…
