Mars’ta hayat arayışı durmuyor: ESA ve NASA iş birliği tekrar başladı
ABD Lideri Donald Trump’ın bilim harcamalarını azaltmayı hedefleyen bütçe tasarısına karşın, NASA Avrupa’nın uzun müddettir ertelenen ExoMars ömür arama vazifesine dayanağını sürdürecek. Açıklama, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) 23 üye ülkesinin katıldığı Bakanlar Kurulu toplantısında yapıldı.
ESA Genel Yöneticisi Josef Aschbacher, toplantının açılışında yaptığı açıklamada, NASA’nın Rosalind Franklin gezginine (rover) vereceği katkıyı yazılı olarak teyit ettiğini belirtti. Bu, proje için kıymetli bir gelişme olarak bedellendiriliyor.
ExoMars Rosalind Franklin: Ömür izlerini arayan gezgin
Toplam 300 kilogram tartısındaki Rosalind Franklin aracı, Mars’ın yüzeyinin altında mümkün ömür izlerini aramak için 2 metre derinliğe kadar hafriyat yapabilen özel bir matkapla donatıldı. Proje, 2000’li yılların başlarında başlatılmasına karşın, birçok gecikme ve kriz yaşadı.
Projenin kuvvetli yolculuğu
Başlangıçta NASA ile ortak yürütülen misyon, 2012’de ABD’nin bütçe kesintileri nedeniyle sekteye uğrayınca ESA, iş birliği için Rusya’ya yöneldi. Rover’ın 2022’de Baikonur’dan bir Proton roketiyle fırlatılması planlanıyordu. Lakin Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası ESA, Roscosmos ile bağlarını büsbütün sonlandırdı.
Bu kopuş sonrası NASA yine devreye girdi. ESA üyeleri ek 360 milyon Euro bütçe ayırarak yeni bir iniş platformu geliştirmeyi kabul etti. NASA ise fırlatma roketi, soğuk Mars gecelerinde aygıtı koruyacak radyoizotop ısıtıcılar ve iniş sırasında kullanılacak frenleyici roketler sağlamayı taahhüt etti. Tüm bu süreçlerin akabinde yeni fırlatma tarihi 2028 olarak belirlendi.
Trump’ın bütçe tasarısının yarattığı belirsizlik
Ancak Trump’ın geçtiğimiz yıl kazandığı seçimden sonra hazırlanan 2026 bütçe tasarısı, Rosalind Franklin’in de ortalarında bulunduğu 20 ESA–NASA bilim iş birliğini iptal etmeyi önerdi. Bu durum, ESA’nın vazifesi tek başına tamamlamak zorunda kalabileceği tasalarını artırdı. NASA’nın ExoMars’a yapacağı katkı yaklaşık 375 milyon dolar pahasında.
Aschbacher, bu belirsizliklere karşın NASA’nın tüm kelam verdiği bileşenleri sağlayacağını bir defa daha doğruladı.
Bilimsel aygıtlar teslim edildi
NASA’nın katkıları sırf teknik dayanakla hudutlu değil. Ajans, rover’da kullanılacak kıymetli bir bilimsel aracı da teslim etti: Mars Organic Molecule Analyzer-Mass Spectrometer (MOMA-MS). Bu aygıt, aracın hafriyat sırasında çıkardığı örneklerdeki en küçük organik izleri bile saptayabilecek kapasiteye sahip. Enstrüman şu anda Avrupa’da test ve entegrasyon etabında.
Bütçeden etkilenen öbür büyük Avrupa görevleri
ExoMars, ABD’nin kesinti planlarından etkilenen tek proje değil. Yaklaşık 3 milyar dolar bedelindeki LISA yerçekimi dalgası gözlemevi ve Venüs vazifelerinden EnVision da NASA katkılarına bağımlı projeler ortasında. LISA için NASA yaklaşık 1 milyar dolarlık teknoloji dayanağı sağlayacaktı. EnVision için planlanan sentetik açıklıklı radar katkısı ise 300 milyon dolar kıymetindeydi.
Ayrıca, gelecekteki New Athena X-ışını teleskobu ve Ariel ötegezegen müşahede misyonu da bütçe kesintilerinden etkilenme riski taşıyor. ABD Kongresi ise bu kesintilerin bir kısmını geri koymak için çalışmalar yürütüyor.
ESA’nın “B Planı”: Avrupa tek başına devam edebilir mi?
ESA içinden bir kaynak, ajansın LISA ve EnVision için alternatif senaryolar hazırladığını ve gerekirse Avrupa’nın bu vazifeleri kendi başına yürütebileceğine inandığını söz etti. Üye ülkelerle yapılan görüşmelerde, NASA’nın sağlayacağı teknolojilerin Avrupa tarafından üstlenilip üstlenilemeyeceği bedellendiriliyor.
Kararın gelecek yılın ortasına gerçek netleşmesi bekleniyor.
Avrupa için kritik bir bütçe dönemi
Aschbacher, ESA’nın gelecek üç yıllık periyot için 22 milyar Euro’nun üzerinde rekor bir bütçe hedeflediğini açıklamıştı. Fakat Avrupa’da artan savunma harcamaları nedeniyle bu müzakerelerin epey güçlü geçmesi bekleniyor.
Chip Alıntıdır…
