İçerik Haritası
Mars’ta, “Dune sinemasından fırlamış gibi” görünen oyukların sırrı çözüldü
Mars yüzeyi, keşif araçlarının ayrıntılı taramalarına karşın hala büyük sırlar saklıyor. Son vakitlerde araştırmacıların dikkatini çeken ve birinci bakışta “kum solucanlarının” işi üzere görünen çukur gibisi gizemli oluşumlar, bilim dünyasını heyecanlandırıyor.
Ancak bu formların gerisindeki gerçek nedenin biyolojik bir süreçten fazla, Kızıl Gezegen’in kendine has kimyasal ve fizikî şartları olduğu düşünülüyor.
Kızıl Gezegen’in kumla kaplı yüzeyinde, küçük kum sırtlarıyla çevrili, nizamlı çukur gibisi çöküntüler gözlemlendi. Bu yer formları, bir canlının toprağı kazarak oluşturduğu yığınlara yahut “Dune” sinemasındaki efsanevi kum solucanlarının hareketlerine epeyce benziyor. Utrecht Üniversitesi’nden yer bilimci Lonneke Roelofs‘un da belirttiği üzere, bu imajlar bilim insanlarında doğal olarak biyolojik bir faaliyet izlenimi yarattı.
Gizemin perdesi aralanıyor: Karbondioksit buz blokları
Araştırma grubu, bu gizemli yer biçimlerinin oluşum sistemini çözmek için kapsamlı bir çalışma başlattı. Eldeki datalar ışığında, en muhtemel ve güçlü bilimsel açıklama, bu çöküntülerin karbondioksit buz blokları tarafından oluşturulduğu tarafında ağırlaştı.
Mars’ta kış mevsimi yaşanırken, sıcaklıklar eksi 120 santigrat dereceye kadar düşer ve bu şartlar altında yüzeyde CO2 buzu birikir. Kış sona ererken, kumul yamaçları ısınmaya başlar ve biriken CO2 buz kütleleri çatlar ve kırılır. Yamaçtan aşağı yuvarlanmaya başlayan bir buz bloğu, ince atmosfer ve sıcak kumul kumu ile ortasındaki büyük sıcaklık farkından ötürü alt yüzeyinde süratle gaz haline gelir.
Gaz haline gelen CO2, buzun özgün hacminden çok daha fazla yer kaplar ve bu durum, buz bloğunun bir tıp patlamayla apansız genişlemesine neden olur. Yüksek gaz basıncı, bloğun etrafındaki kumu her tarafa hakikat püskürtür.
Yapay simülasyonlar teoriyi destekliyor
Araştırmacılar, bu süreci bir simülasyon ortamında muvaffakiyetle yine oluşturdular. Bir yamacın zirvesinden bırakılan CO2 buz bloğu, tıpkı gözlemlenen çöküntüleri taklit eder şekilde, yamaca hakikat oyuklar açarak hareket etti. Blok, bu süreç sonucunda etrafı küçük kum sırtlarıyla çevrili bir çukurda sıkışıp kaldı. Akabinde kaymaya devam ettiğinde ise, her iki yanında besbelli kum sırtları olan uzun ve derin bir iz bıraktı.
Bu farklı Mars yer formları, birinci bakışta bir canlının faaliyetini akla getirse de, gerisinde karmaşık bir kimyasal ve fizikî sürecin olduğu anlaşılıyor. Bu durum, Mars’ın yüzeyindeki gizemli oluşumların, biyolojik faaliyetten çok, gezegenin eşsiz mevsimsel ve atmosferik etkileşimlerinin sonucu olabileceği hipotezini güçlendiriyor.
Chip Alıntıdır…
