İçerik Haritası
Jenerasyonu yüzyıllar evvel tükenmişti, artık geri dönmeye hazırlanıyor
Yüzyıllar evvel jenerasyonu tükenen dodo kuşunun tekrar yeryüzüne dönmesi, bir bilim kurgu senaryosu olmaktan çıkmak üzere. ABD merkezli biyoteknoloji şirketi Colossal Biosciences, dodo dahil olmak üzere kimi tipleri geri getirme amacıyla yürüttüğü çalışmalarında değerli ilerlemeler kaydettiğini duyurdu.
Şirketin Kuş Genetiği Kümesi, laboratuvar ortamında güvercin tiplerine ilişkin ilkel üreme hücrelerini (PGC – primordial germ cell) muvaffakiyetle üretmeyi başardı. Bu gelişme, genetik mühendisliği açısından kritik bir evre olarak bedellendiriliyor; çünkü kuşlar üzerinde genetik düzenleme yapmak, memelilere nazaran çok daha karmaşık bir süreç gerektiriyor.
Colossal, tıpkı vakitte taşıyıcı olarak kullanılması planlanan genetiği değiştirilmiş tavuklar da üretmiş durumda. Bu özel tavuklar, kendi genetik gereçlerine sahip olmayan yumurtalar üretebilecek formda tasarlandı. Böylelikle güvercinlerden elde edilen PGC’ler bu taşıyıcılara aktarılabilecek.
Amaç kopyalama değil, ekolojik fonksiyonları geri getirmek
Colossal kendisini “işlevsel tekrar canlandırma” (functional de-extinction) teşebbüsü olarak tanımlıyor. Şirketin hedefi, bir tıbbın birebir kopyasını yaratmaktan çok, o cinsin ekosistemde üstlendiği rolü tekrar canlandırmak. Bu yaklaşım, genetik düzenlemenin taban seviyede tutulduğu, fakat ekolojik etkiyi hedefleyen bir formül olarak sunuluyor.
Şirketin kurucu ortağı ve CEO’su Ben Lamm, yaptığı açıklamada, “Güvercin PGC’lerinin laboratuvar ortamında muvaffakiyetle üretilmesi, kuş genetiği alanındaki en büyük teknik mahzurlardan birini aşmamızı sağladı” dedi.
Genetik planlama nasıl işleyecek?
Colossal, dodo kuşuna genetik olarak en yakın iki tıbbın, yani kuşağı tükenmiş Rodrigues solitaire ve yaşayan Nikobar güvercini üzerine ağırlaşıyor. Nikobar güvercini, proje için temel şablon olarak seçilmiş durumda. Bundan sonraki etaplarda Nikobar güvercinine ilişkin üreme hücreleri, dodo genetik özellikleriyle düzenlenecek ve bu hücreler taşıyıcı tavuklara aktarılacak. Uzun vadeli maksat, bu hibrit kuşları çiftleştirerek dodo özelliklerini taşıyan bir soy elde etmek.
Araştırmacılar, güvercin PGC’lerini üretmek için yüzlerce farklı biyolojik bileşim denemiş ve en uygun formülü bulmayı başarmış. Bu muvaffakiyet, dodo projesi açısından temel yapı taşlarından biri olarak görülüyor.
Colossal yalnızca dodo üzerinde çalışmıyor. Şirketin uzun vadeli projeleri ortasında yünlü mamut ve Tazmanya kaplanı üzere tipler de yer alıyor. Hatta bu yılın başlarında şirket, yaklaşık 10 bin yıl evvel jenerasyonu tükenen “ulu kurt” tipine ilişkin kimi genetik özellikleri taşıyan üç yavrunun doğduğunu açıklamıştı. Romulus, Remus ve Khalessi isimleri verilen bu yavruların sağlıklı biçimde büyüdüğü ve ikisinin önümüzdeki ay bir yaşına gireceği bilgisi de paylaşıldı.
Eleştiriler de var
Colossal’ın çalışmaları bilimsel etraflarda heyecan uyandırsa da, şirketin “soyu tekrar canlandırma” terimini kullanması kimi uzmanlar tarafından eleştiriliyor. Eleştirmenler, yapılan genetik düzenlemelerin hudutlu olduğunu ve ortaya çıkan canlıların, kuşağı tükenmiş çeşitlerin gerçek birer kopyası sayılamayacağını savunuyor.
Ancak Colossal, bu projelerin temel emelinin biyolojik çeşitliliği ve bozulan ekolojik istikrarları yine kurmak olduğunu vurguluyor. Şirketin yaklaşımına nazaran, teknik tanımlamalar tartışmaya açık olsa da, elde edilecek sonuçların tabiat için pratik yararlar yaratması temel problem.
Dodo ne vakit geri dönebilir?
Şirket şimdi net bir tarih vermese de, önümüzdeki 5 ila 7 yıl içinde dodo projesinin tamamlanması hedefleniyor. Planlar ortasında, birinci bireylerin doğumunun akabinde Mauritius adasında yerel araştırmacılarla iş birliği yapılarak, bu kuşların doğal ömür alanlarına kademeli olarak uyumlandırılması da yer alıyor.
Chip Alıntıdır…
