Güneş fırtınalarının görünmeyen tehlikesi: Vefata kadar gidebiliyor!
Güneş’te yaşanan hareketlilik sırf gökyüzünde görsel şölenler oluşturmuyor. Son periyotta yapılan bilimsel çalışmalar, Güneş’teki patlamaların ve bu patlamaların tetiklediği jeomanyetik fırtınaların, Dünya’daki insanların kalp-damar sıhhati üzerinde de tesirli olabileceğine işaret ediyor.
NASA, geçtiğimiz yıl Güneş’in 11 yıllık döngüsünde en yüksek aktivite noktasına, yani “Güneş maksimumu” evresine ulaşıldığını açıklamıştı. Bu periyot, astrofizikçiler için Güneş’in iç yapısını ve dinamiklerini incelemek ismine eşsiz bir fırsat sunarken, Dünya’ya tesirleri ise sadece kutup ışıkları ve haberlerde sıkça rastlanan Güneş fırtınaları ile sonlu değil.
Son periyotta dikkat çeken bir araştırma, Güneş’teki bu artan aktivitenin, insan sıhhati üzerindeki muhtemel tesirlerine ışık tutmayı amaçlıyor.
Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü’nde misyon yapan bir küme bilim insanı, Güneş’ten kaynaklanan jeomanyetik bozulmalarla kalp krizi riski ortasında direkt bir bağlantı olup olmadığını araştırdı. Çalışma kapsamında, São Paulo eyaletine bağlı São José dos Campos bölgesinde 1998–2005 yılları ortasında yaşanan 1.340 kalp krizi hadisesi incelendi. İncelenen bilgilerde 469’u bayan, 871’i erkekti.
Araştırmacılar, bu olayları birebir periyotlardaki jeomanyetik aktivite seviyeleriyle karşılaştırdı. Güneş kaynaklı manyetik bozulmalar “sakin”, “orta” ve “bozulmuş” formunda üç kümeye ayrıldı. Bilgilerin birinci bakışta bilinen eğilimleri doğruladığı görüldü: Erkeklerde olay sayısı daha yüksekti, lakin mevt oranları bayan ve erkeklerde birbirine yakındı. Bayanların daha çok atipik, yani klasik göğüs ağrısı dışında belirtilerle hastaneye başvurduğu da gözlendi.
Ancak jeomanyetik aktivite seviyeleri hesaba katıldığında tablo farklılaştı. Kalp krizi hadiselerinin ve buna bağlı ölümlerin, bilhassa jeomanyetik bozulmaların arttığı devirlerde besbelli formda yükseldiği ortaya çıktı. Bu artış bayanlarda daha dikkat cazipti. Araştırmacılar, bayanlarda kalp krizi olaylarının sayıca daha az olmasına karşın, jeomanyetik açıdan bozulmuş günlerde daha yüksek oranda görüldüğünü vurguladı.
Araştırma genişletilince…
Brezilyalı takımın araştırması tek bir bölgeye ve sonlu bir örnekleme dayansa da, emsal istikamette öteki çalışmalar da yapılmış durumda. Örneğin, 2018’de yürütülen bir araştırmada, kalp ritmindeki küçük değişimleri ölçen kalp atış suratı değişkenliği (HRV) ile jeomanyetik aktivite ortasında bir alaka olabileceği rapor edilmişti. Çalışmaya sırf 16 bayan dahil edilmişti, lakin sonuçlar, bedenin bu tıp dışsal tesirlerden etkilenebileceğini gösteriyordu.
2022 yılında yayımlanan ve 809 erkek bireyin datalarının 16 yıl boyunca izlendiği bir öbür çalışma, ağır jeomanyetik fırtınaların HRV’yi 24 saate kadar düşürebildiğini ortaya koydu. HRV’nin düşük olması çoklukla kalp-damar hastalıkları açısından bir risk işareti olarak bedellendiriliyor. Araştırmacılar, bu dataların kalp sıhhatini müdafaaya yönelik önleyici stratejiler açısından klinik olarak manalı olabileceğini belirtti.
Daha geniş çaplı bir çalışma ise 2023 yılında yapıldı. 1996–2019 yılları ortasında dünyanın farklı bölgelerinden toplanan datalar incelendi ve toplamda 204 farklı coğrafik bölgeden elde edilen bulgular değerlendirildi. Bu araştırma da jeomanyetik bozulmalar ile kardiyovasküler hastalıklar ortasında manalı bir ilgi olduğunu gösterdi. Lakin nedensellik bağlantısı kurabilmek için daha fazla data gerektiği de vurgulandı.
Güneş fırtınaları ve kalp krizi: Bağ ne kadar net?
Bu yıl yayımlanan bir meta-analiz, bugüne kadar yapılan altı farklı çalışmayı bir ortaya getirerek mevcut dataları kıymetlendirdi. Rusya’dan bilim insanlarının yürüttüğü çalışma, jeomanyetik fırtınaların kalp krizi, akut koroner sendrom ve inme riskini artırabileceğini ortaya koydu. Fakat araştırmacılar, tahlillerine dahil edebildikleri çalışma sayısının sonlu olmasının, bulguların genellenebilirliği açısından bir pürüz oluşturduğuna dikkat çekti.
Genel tabloya bakıldığında, Güneş’teki artan aktivitenin insan sıhhati üzerinde bir tesiri olabileceğine dair işaretler giderek artıyor. Tekrar de, kelam konusu tesirlerin nasıl ve hangi sistemlerle gerçekleştiği şimdi tam olarak açıklanabilmiş değil. HRV üzere ölçümler, bu etkileşimin izini sürmek açısından umut verici bir başlangıç olarak bedellendiriliyor.
Brezilyalı araştırma grubunun yürüttüğü bu çalışma, Communications Medicine isimli bilimsel mecmuada yayımlandı.
Chip Alıntıdır…
