İçerik Haritası
Erken kozmosun kurallarını zorlayan yeni bir kara delik keşfedildi
Evrenin birinci devirlerinde oluşmuş birtakım kara delikler, bilim insanlarının hala tam olarak açıklayamadığı bir süratle büyümüş durumda. Son keşiflerden biri ise bu gizemli büyümenin boyutlarını daha da şaşırtan hale getiriyor. Gökbilimciler, Büyük Patlama’dan sırf 920 milyon yıl sonra var olmuş, teorik sonun çok üzerinde bir süratle büyüyen devasa bir kara delik tespit etti.
NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi’ni kullanan araştırmacılar, “RACS J0320-35” ismi verilen bu kara deliğin, cihan şimdi bugünkü boyutunun sadece on beşte biri büyüklüğündeyken bile Güneş’in yaklaşık bir milyar katı kadar bir kütleye sahip olduğunu ortaya çıkardı.
Eddington limitini aşan büyüme
Kara deliğin yaydığı X-ışını, optik ve kızılötesi datalar tahlil edildiğinde, kütlesinin inanılmaz bir süratle arttığı görülüyor. Hesaplamalara nazaran bu kara delik, büyüme suratı açısından Eddington limiti olarak bilinen teorik sonun yaklaşık 2,4 katı süratle genişliyor. Bu limit, bir kara deliğin, kütle çekimi ve radyasyon basıncı ortasındaki dengeyi bozmadan ne kadar süratli büyüyebileceğini belirleyen bir eşik olarak kabul ediliyor.
Eddington sonunun üzerinde büyüyen kara delikler daha evvel gözlemlenmiş olsa da, bu keşif, erken kozmosta bu çeşit objelerin nasıl var olabildiğine dair daha net ipuçları sunuyor. Bilim insanları, bu inanılmaz büyüme suratının, kozmik kuralların istisnalarını daha güzel anlamamıza yardımcı olabileceğini düşünüyor.
Kara delikler, çoklukla büyük kütleli yıldızların çökmesiyle oluşuyor. Daha sonra etraflarından husus çekerek ya da öteki kara deliklerle birleşerek büyüyorlar. Bu süreçte çekilen unsur, olay ufku ismi verilen, ışığın bile kaçamadığı bir sona ulaştığında ağır güç yayarak X-ışını üzere elektromanyetik ışımalar ortaya çıkarabiliyor. Şayet bu ışıma gereğince parlaksa, kelam konusu objeye “kuasar” ismi veriliyor. Kuasarlar, cihandaki en parlak gök cisimlerinden biri olabiliyor ve hatta galaksileri bile gölgede bırakacak seviyede ışık saçabiliyor.
RACS J0320-35 de bu parlaklığı sayesinde dikkat çeken kara deliklerden biri oldu. Birinci olarak bir radyo teleskop araştırmasında fark edilen bu obje, daha sonra Chandra teleskopuyla daha yakından incelendi. Araştırmacılara nazaran, elektromanyetik spektrum boyunca yaydığı ağır ışımalar, bu kara deliği kozmosun birinci devirlerindeki kara delik oluşum süreçlerini anlamak için adeta doğal bir laboratuvara dönüştürüyor.
Yapılan hesaplamalara nazaran bu dev kara delik, yılda 300 ila 3.000 Güneş kütlesi ortasında bir süratle büyüyor olabilir. Bu oran, mevcut teorik büyüme hudutlarının epey üzerinde. Lakin bu kadar süratli büyüyen bir yapının nasıl kararlı kalabildiği ise hâlâ açıklanamamış bir durum.
Bilim insanları, bu kara deliğin de başlangıçta büyük bir yıldızın çökmesiyle oluştuğunu, yani birinci kütlesinin 100 Güneş kütlesinin altında olabileceğini iddia ediyor. Lakin geldiği nokta, kainatın erken devrinde büyümenin düşündüğümüzden çok daha süratli gerçekleşmiş olabileceğini gösteriyor.
Düşünülenden daha yaygın olabilirler
Son olarak James Webb Uzay Teleskobu’nun elde ettiği bilgilerle birlikte bedellendirilen bu bulgular, süper-Eddington büyüme suratına sahip kara deliklerin erken kozmosta daha yaygın olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar, bu tıp objeleri daha yakından incelemenin, cihanın birinci milyar yılı hakkında hala yanıtlanmamış pek çok soruya ışık tutabileceğine inanıyor.
Çalışmanın ayrıntıları Astrophysical Journal Letters’da yayımlandı.
Chip Alıntıdır…
