İçerik Haritası
Dünya suyunu nereden aldı? Laboratuvar deneyleri cevaplıyor
Yeni bir araştırmaya nazaran, su yalnızca kuyruklu yıldızlar ve asteroitler tarafından gezegenlere taşınmıyor; gezegenler oluşurken de doğal olarak ortaya çıkabiliyor.
Dünya’daki suyun kökeni üzerine tartışmalar
On yıllardır bilim insanları, Dünya’daki suyun kaynağını tartışıyor. Klâsik bir teori, suyun gezegen oluştuktan sonra dış Güneş Sistemi’nden gelen buzlu cisimlerle taşındığını öne sürüyor. Alternatif bir teori ise Dünya’nın ham hususlarının aslında su üretmeye yetecek bileşenleri içerdiğini savunuyor. Fakat bugüne kadar bu ikinci hipotez, gerçekçi laboratuvar şartlarında test edilmemişti.
Laboratuvarda genç bir gezegenin ateşi yine yaratıldı
Araştırmacılar, genç bir gezegenin erken evresini taklit eden yüksek basınç ve sıcaklık şartlarında deneyler gerçekleştirdi. Bu deneyler, gezegenin eriyik kayaları ile hidrojen gazının etkileşime girdiği çok ortamı yine oluşturdu. Sonuçlar, gezegen oluşumunun erken evrelerinde sıvı suyun doğal olarak oluşabileceğini gösterdi.
Yeni bulgular ve önemi
30 Ekim’de Nature mecmuasında yayımlanan çalışma, gezegen bilimiyle ilgili uzun müddettir cevaplanmamış bir soruya taze bir bakış açısı getiriyor ve kainatta yaşama elverişli suyun ortaya çıkabileceği yerleri genişletiyor.
“Bu çalışma, suyun gezegen oluşumunun doğal bir sonucu olarak bol ölçüde üretilebileceğini gösteriyor,” diyor araştırmayı yöneten Carnegie Institution for Science’tan Anat Shahar. “Bu, ömür barındırma potansiyeline sahip uzak dünyaları arayışımızı düşünme formumuzda büyük bir ilerleme manasına geliyor.”
Alt-Neptünler ve su üretimi
Samanyolu’nda şimdiye kadar keşfedilen 6.000’den fazla ötegezegen ortasında, Dünya’dan büyük ancak Neptün’den küçük olan Alt-Neptünler en yaygın tıp. Güneş Sistemi’nde bu türlü bir gezegen olmasa da bilim insanları, bu dünyaların kalın, hidrojen açısından güçlü atmosferlerle çevrili kayalık iç yapıya sahip olduğunu düşünüyor. Bu özellik, suyun gezegenin erken evrelerinde nasıl oluşabileceğini test etmek için ülkü bir model oluşturuyor.
Laboratuvarda küçük Alt-Neptün
Shahar ve grubu, laboratuvarda bir Alt-Neptün’ün küçük bir modelini kurdu. “Diamond anvil cell” ismi verilen bir aygıt kullanarak, demir açısından varlıklı eriyik kayaları iki elmasın ucunda Dünya atmosfer basıncının neredeyse 600.000 katına sıkıştırdı ve sıcaklığı 4.000 °C’ye kadar yükseltti. Bu şartlar, eriyik gezegenlerin derinliklerinde bulunan sıcaklıklara eşdeğerdi.
Hidrojen ve kayalar ortasındaki kimya
Araştırmacılar, bu ortamın gezegen oluşumunun kritik bir evresini simüle ettiğini belirtiyor. Yeni oluşan gezegenler, genç yıldızların etrafında kalın hidrojen gazı örtüleriyle sarılı olur. Bu gaz, bir “termal battaniye” üzere davranarak magmanın milyonlarca hatta milyarlarca yıl boyunca eriyik kalmasını sağlar. Bu müddet zarfında gaz ve eriyik kaya etkileşime girer.
Araştırma, hidrojenin eriyik kayalara kolaylıkla çözüldüğünü ve demir oksitlerle tepkiye girerek kıymetli ölçüde su ürettiğini gösteriyor. Yani su, kuyruklu yıldızlar yahut asteroitler üzere dış kaynaklara muhtaçlık duymadan, kaya ve gaz kimyasının doğal bir yan eseri olarak ortaya çıkabiliyor.
Su, kozmik bir tesadüf değil
Bulgular, suyun az bir kozmik olay değil, gezegenlerin oluşumunun kaçınılmaz bir sonucu olabileceğini gösteriyor. Bu da kainatta suyun ve hasebiyle ömrün, bilim insanlarının düşündüğünden çok daha yaygın olabileceği manasına geliyor.
Chip Alıntıdır…
