İçerik Haritası
Depresyon, kan testi ile belirlenebilir mi? Yeni bir çalışma, “evet” diyor!
Doğum sonrası depresyon, ABD’deki her sekiz bayandan birini etkileyen ve doğumun en yaygın komplikasyonlarından biri olarak kabul edilen önemli bir ruh sıhhati sorunu. Bu türlü bir durumda, Lisette Lopez-Rose üzere birçok yeni anne, bebeklerine ziyan geleceği endişesiyle panik ataklar geçirip, geçmeyen bir kederle baş başa kalıyor.
Doğum uzmanına söylemekten çekinen anneler, bebeklerinin alınmasından korkuyor. Neyse ki bilim dünyası, bu karmaşık bozukluğun teşhis ve tedavisini kökten değiştirecek yeni bir yola girmiş durumda.
Doğum sonrası depresyon ekseriyetle doğumdan çabucak sonra üreme hormonları olan östrojen ve progesterondaki ani düşüşle tetiklenir. Bilim insanları, bu hormonal değişimlerin neden olduğu kimyasal ve genetik değişiklikleri çözdükçe, kimin risk altında olduğunu belirlemenin yeni yollarını keşfetti.
Bu kış piyasaya sürülecek olan myLuma isimli eser, gebe bir bayanın doğum sonrası depresyon riskini yüzde 80’in üzerinde doğrulukla iddia eden ticari birinci kan testi olacak. Tıpkı kanser yahut diyabet üzere hastalıklarda olduğu üzere, bu test de psikiyatrik bir bozukluğun başlangıcını kestirim etmek için kandaki biyobelirteçleri kullanacak. Risk altında olduğunu öğrenen gebe bayanlar, doğumdan sonra ek dayanak almak yahut antidepresan tedavisine erken başlamak üzere önleyici adımlar atabilecekler.
Charlottesville’deki Virginia Üniversitesi’nde üreme psikiyatristi olan ve yeni testin geliştirilmesine yol açan çalışmaların baş araştırmacısı Jennifer Payne, kan testinin, birçok bayanı yardım aramaktan alıkoyan toplumsal damgayı azaltabileceğini söylüyor. Payne, “Kan testi yaptığımızda psikiyatri, ortalama bir insanın yalnızca birinin başında olmayan, tedavi edilmesi gereken biyoloji seviyesine iniyor” diyor.
Östrojene hassas genler ve epigenetik keşif
Payne’in araştırması, hormonlardaki ani düşüşün kimi bayanları neden etkilediği, kimilerininse etkilemediği temel sorusuna odaklandı. O periyot Johns Hopkins Üniversitesi’nden meslektaşı olan epigenetikçi Zachary Kaminsky ile işbirliği yaparak, östrojenin gen metilasyon kalıplarını nasıl etkilediğini incelediler. Gen metilasyonu, genlere bağlanan ve ne kadar etkin olduklarını etkileyen küçük kimyasal kümeler.
Araştırmalar, doğum sonrası depresyon geçiren bayanların kan örneklerinde östrojene hassas iki gen olan HP1BP3 ve TTC9B‘de besbelli bir metilasyon örüntüsü olduğunu ortaya çıkardı. Depresyon geliştiren bayanların yüzde 80’inden fazlasında, bir gende daha fazla, başkasında ise daha az metilasyon görülüyordu. Dahası, Kaminsky bu değişikliklerin hamileliğin erken periyotlarında bile tespit edilebildiğini doğruladı ve bu, myLuma testinin temelini oluşturdu.
Bu bulgular tekrar tekrar doğrulandı; 2016 ve 2020’de yayımlanan iki farklı çalışma, bu genlerin metilasyon kalıpları aracılığıyla, doğum sonrası depresyon olaylarının %80’den fazlasının hakikat bir biçimde iddia edilebildiğini gösterdi. myLuma testinin Ocak 2026’dan itibaren Florida, Teksas ve Kaliforniya’daki doktor muayenehanelerinde kullanıma sunulması bekleniyor.
Doğum sonrası depresyonu olan herkeste epigenetik değişiklikler görülmediği için araştırmacılar, hormonal değişimlerin hastalığı nasıl tetiklediğini anlamak için nöroaktif steroidlere odaklanmaya devam ediyor. Bu steroidlerden biri olan allopregnanolon, beyinde sakinleştirici tesir yaratan bir reseptörü tesirler. Bu molekül, hamilelik sırasında yükselir ve doğumdan sonra süratle düşer.
Allopregnanolon’un sentetik bir versiyonu olan brexanolone, 2019 yılında doğum sonrası depresyon için özel olarak onaylanan birinci ilaç oldu. Başlangıçta damar yoluyla uygulanan bu ilacın yerini, 2023’te FDA onayı alan oral versiyonu zuranolon aldı. Uzmanlar, bu ilaçların süratli tesir gösterdikleri için “dönüştürücü terapiler” olduğunu belirtiyor. Bu da, yüksek risk altındaki bayanların zuranolone’dan proaktif olarak yarar görebileceği sorusunu gündeme getiriyor.
Lopez-Rose üzere tecrübeli anneler, bir kan testinin o karanlık vakitlerde kendilerini uyarmış olmasını istiyor. Testin mümkün olması, “birinin acı çekmeye başlamasını beklemek zorunda kalmadan, bunun önüne nasıl geçileceği” sorusunu gündeme getiriyor. Payne, testin FDA onayına giden yolda doğruluk oranlarını inceleyen büyük bir klinik araştırmaya liderlik ediyor.
Chip Alıntıdır…
