İçerik Haritası
Auroralar gökyüzünü aydınlattı, Blue Origin fırlatmayı durdurdu
Florida’daki Cape Canaveral Üssü’nden fırlatılması planlanan Blue Origin’in New Glenn roketi, Güneş’ten yayılan güçlü manyetik plazma dalgası nedeniyle bir kere daha ertelendi.
Bu devasa Güneş fırtınası, Dünya’nın manyetik alanını tesiri altına alarak gökyüzünü renkli auroralarla süslerken; bağlantı, navigasyon ve güç çizgilerinde muhtemel aksaklık telaşı yarattı.
NASA’dan güvenlik odaklı karar
Bu cins Güneş fırtınaları sırf yeryüzünü değil, yörüngedeki uyduları da etkileyebiliyor. NASA, Mars’a gönderilecek iki ESCAPADE uydusunun güvenliğini riske atmamak için Blue Origin’in fırlatmasını erteledi.
Blue Origin, yaptığı açıklamada, “New Glenn fırlatmaya hazır, lakin Güneş aktivitesinin yüksek olması nedeniyle NASA, uzay hava şartları olağana dönene kadar misyonu erteleme kararı aldı.” sözlerini kullandı.
Yeni fırlatma tarihi, uzay hava durumu ve menzil uygunluğuna nazaran yine belirlenecek.
Jeff Bezos’un roketi ikinci uçuşunu bekliyor
Milyarder Jeff Bezos tarafından kurulan Blue Origin, ağır yük taşıma kapasitesine sahip New Glenn roketiyle ikinci sefer uzaya çıkmaya hazırlanıyordu. Şirket, bu fırlatmada roketin yine kullanılabilir birinci kademe güçlendiricisini Atlantik Okyanusu’ndaki bir platforma indirmeyi planlıyordu.
Uzay havası fırlatmaları ender de olsa etkiliyor
Güneş fırtınası nedeniyle bir roket fırlatmasının ertelenmesi ender görülen, lakin büsbütün inanılmaz olmayan bir durum.
2014’te bir Antares kargo roketi, Güneş aktivitesinin artması yüzünden bir günlüğüne ertelenmişti. 2023’te ise SpaceX, radyasyon düzeylerinin düşmesini beklemek için bir Falcon 9 fırlatmasını birkaç saatliğine durdurmuştu.
2022’de meydana gelen bir jeomanyetik fırtına, yaklaşık 40 Starlink uydusunun atmosferde sürtünmeye kapılıp düşmesine yol açmıştı.
ESCAPADE misyonunda farklı bir risk
Mars’a hakikat yola çıkacak olan ESCAPADE uyduları, Dünya yörüngesi yerine derin uzaya gönderileceği için atmosferik sürtünmeden etkilenmeyecek. Lakin Güneş’ten gelen yüksek güçlü parçacıkların, uyduların elektronik sistemlerine ziyan verme ihtimali bulunuyor.
Bu vazifenin gayesi, Güneş rüzgârının Mars atmosferiyle etkileşimini araştırmak.
Güneş’ten gelen milyonlarca derecelik dalga
Hafta başında Güneş’te meydana gelen koronal kütle atımları, Dünya’ya 1 milyon mil/saat (yaklaşık 500 km/s) süratle ulaşan yüklü parçacık akımı gönderdi.
NOAA’nın hava uydularından biri, salı günü erken saatlerde Güneş’ten fırlayan parlak bir koronal patlamayı görüntüledi.
NOAA Uzay Hava Varsayım Merkezi’nden Shawn Dahl, “Üç patlamadan ikisi Dünya’ya ulaştı ve beklenenden çok daha güçlüydü.” dedi.
Kuzey ışıkları güney eyaletlere kadar görüldü
Fırtına, salı gecesi Teksas, Florida ve hatta Meksika’ya kadar uzanan bölgelerde göz kamaştırıcı kuzey ışıkları oluşturdu. Çarşamba gecesi ikinci bir dalga bekleniyor.
Dahl’a nazaran bu son patlama, “en enerjik ve en hızlı” olanı. Güneş ile Dünya ortasındaki 150 milyon kilometrelik arayı iki günden kısa müddette kat etti.
G4 düzeyinde jeomanyetik fırtına uyarısı
Uzmanlar, çarşambadan perşembeye kadar G4 düzeyinde (şiddetli) bir jeomanyetik fırtına, hatta nadiren görülen G5 (aşırı şiddetli) düzeyine ulaşma mümkünlüğü konusunda ikazda bulundu.
Bu çeşit olaylar, elektrik şebekelerinde voltaj dengesizliklerine, GPS sinyallerinde sapmalara ve uydu bağlantısında kesintilere yol açabiliyor.
NOAA, G4 düzeyindeki fırtınaların karasal elektrik ağlarında “geniş çaplı tansiyon denetim sorunları”na neden olabileceğini belirtiyor.
Etkiler evvelden kestirim edilemiyor
Bilim insanları, fırtınanın tesirlerini Dünya’ya ulaşmadan tam olarak kestiremiyor. Güneş tarafında yaklaşık bir milyon mil uzakta bulunan uydular, Güneş rüzgârının suratını ve manyetik tarafını ölçerek iddia yapılmasına yardımcı oluyor.
Dahl, “Bu çeşit fırtınalar çok değişken; ne kadar güçlü olacaklarını Dünya’ya ulaşmadan evvel kesin bilemiyoruz.” dedi.
Chip Alıntıdır…
