İngiltere’nin ünlü “Jura Sahili” (Jurassic Coast), bilim dünyasını heyecanlandıran, inanılmaz derecede korunmuş bir deniz sürüngeni fosiline mesken sahipliği yaptı. Yaklaşık 190 milyon yıl öncesine, yani Pliyensbahiyen periyoduna tarihlenen bu harikulâde kalıntı, bugüne kadar bulunan en eksiksiz deniz sürüngenlerinden biri olarak kayıtlara geçiyor.
Özellikle o periyoda ilişkin bulguların çok az olması nedeniyle bu keşif, Dünya üzerindeki canlı cinslerinin büyük bir değişimden geçtiği karmaşık evrimsel süreci anlamamızda kritik bir boşluğu dolduruyor. Yeni keşfedilen bu tipe bilimsel olarak Xiphodracon goldencapensis ismi verildi. İddiası 3 metre uzunluğundaki bu tarih öncesi canlıya, fosilin bulunduğu bölgeye atıfla “Dorset’in Kılıç Ejderhası” takma ismi takıldı.
Bu inanılmaz fosil, kısa bir mühlet evvel devasa bir pliosaur kafatasını da ortaya çıkaran tecrübeli fosil koleksiyoncusu Chris Moore tarafından bulundu. Moore, kıyıda yürüyüş yaparken kalıntının bir kısmını fark ettiğini ve yüzeye çıkan kuyruk omurlarını görünce çabucak hafriyat müsaadesi alarak çalışmalara başladığını anlattı. Kuyruktan yüzgeçlere, kaburgalara ve nihayet kafatasına ulaştı.
Fosilin korunma biçimi ise bilim insanlarını hayrete düşürdü. Birçok iktiyozor fosilinde kemikler vakitle düzleşip iki boyutlu bir görünüme sahipken, bu örnekteki kemikler üç boyutlu biçimini büsbütün korumuştu. Kafatasının her iki yanındaki besbelli göz çukurları ve ön kısımda yüzlerce ince, iğne gibisi dişlerle kaplı uzun, kılıç biçimindeki burnu dikkat çekiyordu.
Harika korunmanın sırrı: Oksijensiz taban çamuru
Bu derece kusursuz bir müdafaaya imkan veren şey, fosilin bulunduğu bölgenin jeolojik yapısıydı. O periyotta sığ ve tropikal bir denizle kaplı olan bu alan, iktiyozorların avladığı ammonitler, balıklar ve belemnitlerle doluydu. Lakin deniz tabanının oksijensiz olması, ölen canlıların çamurun içine gömülerek bozulmadan fosilleşmesini sağladı. Bu doğal ortam, adeta bir vakit kapsülü vazifesi gördü.
Moore, fosilin bulunmasından resmi olarak tanımlanmasına kadar tam 24 yıl geçtiğini belirterek, bu süreci “zamana karışmış bir keşif” olarak nitelendirdi. Birinci başta Kanada’daki Royal Ontario Müzesi’ne gönderilen fosil, ünlü iktiyozor uzmanı Dr. Chris McGowan tarafından incelendi fakat çeşitli sebeplerden ötürü raporlanamadı. Yıllar sonra, bir öteki iktiyozor uzmanı olan Dr. Dean Lomax devreye girdi ve fosili yine kıymetlendirdi. Lomax, bu kalıntının bilim dünyası için büsbütün yeni bir iktiyozor çeşidi olduğunu doğruladı.
Boşluğu dolduracak yeni bilgiler
Pliyensbahiyen devrinden kalma iktiyozor fosilleri son derece ender olduğu için, Xiphodracon goldencapensis çeşidi hem bilimsel hem de tarihi açıdan büyük kıymete sahip. Bu devir, iktiyozorların evrimindeki en kıymetli vakitlerden biri olarak kabul ediliyor, fakat o devirde yaşanan büyük faunal değişimin nedeni hala tam olarak bilinmiyor. Yeni fosilin bu kritik periyoda dair daha fazla bilgi edinilmesini sağlayacağı ve iktiyozor evrimindeki bilgi boşluğunu doldurmaya yardımcı olacağı düşünülüyor.
Chris Moore’un birinci örneği Ontario’da sergilenirken, koleksiyoner yakın vakitte ikinci bir fosil daha bulduğunu paylaştı. Çenesi çarpık olduğu için “Gonzo” ismini verdikleri bu ikinci örnek, şu anda İngiltere’deki Charmouth Heritage Coast Centre’da sergileniyor.
Chip Alıntıdır…
