“Nesne 04433” ve öyküsü: 1.500 yıllık taşın gizemini yapay zeka ile çözdüler
Hollanda’nın Heerlen kasabasında, antik ismiyle Coriovallum yerleşkesinde bulunan aşınmış bir kireçtaşı blok, yıllardır arkeologların başını kurcalıyordu. Roma İmparatorluğu’nun tozlu raflarında unutulmuş, yaklaşık 1500 yıllık gizemli bir strateji oyununa ilişkin olan bu blok, yapay zekanın yardımıyla tekrar gün yüzüne çıkıyor.
Üzerindeki geometrik desenler ve tuhaf çizikler nedeniyle bazıları bu taşı mimari bir modül, bazıları ise kolay bir kaldırım taşı olarak kıymetlendirdi. Fakat Leiden Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü son çalışma, bu taşın aslında Romalıların boş vakitlerinde birbirleriyle yarıştığı karmaşık bir oyun tahtası olduğunu gösterdi.
“Nesne 04433” olarak isimlendirilen bu beyaz kireçtaşı, Roma İmparatoru Augustus devrinden Batı Roma’nın çöküşüne kadar uzanan geniş bir vakit dilimine ilişkin. Dr. Walter Crist ve takımı, taşın üzerindeki desenlerin rastlantısal olmadığını, bilakis bir oyunun mekaniklerine hizmet ettiğini fark etti. Taşın yüzeyindeki aşınmalar, o periyoda ilişkin oyun taşlarının yüzeyde daima kaydırılmasıyla oluşan izlerle birebir örtüşüyor. Antik çağlarda oyunlar genelde kum üzerine çizildiği yahut dayanıksız materyallerden yapıldığı için çok ender bir halde arkeolojik kayıtlarda bu kadar net delillere rastlanıyor.
Yapay zeka antik atakları nasıl taklit etti?
Araştırmacılar, bu taşın hangi kurallarla oynandığını çözmek için bildiğimiz formüllerin dışına çıkarak “Ludii” ismi verilen gelişmiş bir yapay zeka sisteminden yardım aldı. Yapay zeka, taşın üzerindeki çiziklerin yoğunluğunu tahlil ederek binlerce farklı kural senaryosunu simüle etti. Tahtadaki birtakım bölgelerin başkalarından daha fazla aşınmış olması, muhakkak atılımların oyunun tabiatı gereği daha sık yapıldığını gösteriyordu. Derin oyuklar oyunun temel stratejilerini temsil ederken, daha silik sınırlar nadiren başvurulan hareketlere işaret ediyordu.
Yapılan bu teknolojik tahliller sonucunda, Romalıların bu taş üzerinde bir “engelleme oyunu” oynadığı ortaya çıktı. Bu çeşit oyunlarda temel gaye, rakibin hareket alanını daraltarak onu köşeye sıkıştırmak ve atılım yapamaz hale getirmek. İşin değişik yanı ise, bu usul engelleme oyunlarının Avrupa’da Orta Çağ’dan evvel oynandığına dair daha evvel hiçbir ispat bulunmaması. Bu durum, Heerlen’deki bu buluntuyu Avrupa tarihi açısından istisnai ve öncü bir örneğe dönüştürüyor.
Yapay zekanın arkeolojik bir nesneyi tanımlamak ve kurallarını tekrar kurgulamak için bu formda kullanılması, bir birinci… Dr. Crist’e göre bu metot, yalnızca masa oyunlarını değil, antik kültürlerin yazılı metinlere yansımamış pek çok alışkanlığını çözmek için de yeni bir kapı aralayabilir. Klâsik sistemler yalnızca bilinen oyunlarla görsel benzerlik kurmaya dayanırken, yapay zeka direkt kullanım izlerinden yola çıkarak mantık yürütebiliyor.
Chip Alıntıdır…
