İçerik Haritası
Kapının önüne konan 1 milyon kişi: Tüm cürmü yapay zekaya atmak gerçek mu?
Küresel iş dünyası, salgın günlerinden bu yana en büyük işten çıkarma dalgasıyla karşı karşıya kalırken, 2025 yılı çalışanlar için epeyce sert geçti. Şirketler yıl başından bu yana yaklaşık 1,1 milyon kişiyi işten çıkardı. Lakin bu devasa kaybın sorumlusu olarak gösterilen yapay zeka, bilgiler yakından incelendiğinde aslında yalnızca buzdağının görünen kısmını oluşturuyor.
Danışmanlık firması Challenger, Gray & Christmas’ın sunduğu sayılar, yapay zeka kaynaklı iş kayıplarının toplamın yüzde 1’inden bile az olduğunu, yani yaklaşık 55 bin düzeyinde kaldığını gösteriyor. Buna karşın birçok yönetici, işten çıkarmaları “modernleşme” ve “verimlilik” üzere teknolojik kılıflara sokarak açıklamayı tercih ediyor.
Özellikle teknoloji devlerinde durum daha da karmaşık bir hal aldı. Amazon örneğinde olduğu üzere, CEO Andy Jassy başlangıçta yapay zekanın birtakım iş kollarında insan muhtaçlığını azaltacağını lisana getirse de, 14 bin kişilik işten çıkarma sonrası yatırımcılara yaptığı açıklamada kararın “tam olarak yapay zeka odaklı olmadığını” söyledi. Emsal biçimde Salesforce üzere şirketler iş yükünün yarısını yapay zekaya devrettiklerini sav etse de, gerçekte teknolojinin rolü mevcut çalışanları kapının önüne koymaktan fazla, yeni alımları engellemek tarafında oluyor. Bilhassa giriş düzeyindeki konumlar, “nasılsa yapay zeka yapar” niyetiyle dondurulunca genç yeteneklerin kesime girişi imkansız hale geldi. Ayrıyeten MIT tarafından yapılan bir araştırma, yapay zekaya yatırım yapan kuruluşların yüzde 95’inin şimdi bu yatırımdan rastgele bir mali getiri elde edemediğini ortaya koyuyor.
Ekonomik çalkantı ve “modernleşme” bahaneleri
Peki, hatalı yapay zeka değilse bu kadar insan neden işini kaybetti? Karşılık, teknolojik ihtilalden fazla ekonomik gerçeklerde gizli. Birçok dev şirket, iktisadın parladığı yıllarda çok istihdam yaptı ve artık kar marjları daralınca faturayı çalışanlara kesti. Ayrıyeten ABD’de Trump idaresinin gümrük vergisi siyasetlerinin yarattığı türbülans, sanayi ve üretim kesimlerini direkt vurdu. Bilgi merkezi inşaatlarının tavan yaptığı bir devirde, imalat kesiminin yıl başından bu yana 60 bin kişiyi işten çıkarmış olması, sorunun robotlar değil, piyasa şartları olduğunu kanıtlıyor.
Verilere daha geniş bir perspektiften baktığımızda, işten çıkarmaların ardındaki gerçek aktörler netleşiyor. Yeniden yapılanma süreçleri yapay zekadan iki kat, genel ekonomik koşullar ise dört kat daha fazla iş kaybına yol açtı. Hatta hükümet verimliliği operasyonları kapsamında yapılan kesintiler, yapay zekanın tesirinden tam altı kat daha fazla kişiyi işsiz bıraktı.
Görünen o ki, yapay zeka yöneticiler için hayli kullanışlı bir günah keçisi haline geldi. Şirketler, otomasyona ahenk sağlayan yenilikçi bir yapı imajı çizerken, asıl emelleri yalnızca maliyetleri kısıp pay pahalarını üst çekmekten öteye geçmiyor üzere gözüküyor.
Chip Alıntıdır…
